Uit de schuur geklapt
NOTITIES VANUIT DE SCHUUR
Met de muziek mee 33 Het gevecht van Shostakovich (2)
’Mijn eeuw, mijn wrede beest, wie durft in zijn ogen te kijken’, dichtte de schrijver Osip Mandelstam, Hij durfde en moest dat in een werkkamp in 1938 met de dood bekopen. Ook Dmitri Shostakovich die er voor gekozen had zijn geboorteland niet te ontvluchten, durfde. Hij was jarenlang doodsbang en op zijn hoede maar kon niet anders dan de wreedheden in zijn land begaan, laten horen in zijn muziek. Hij ontsprong de dans, één keer op het nippertje, maar zijn moeder, zwager en vele vrienden en bekenden zijn gestorven in ballingschap. De symfonieën 7, 8 en 9 schreef hij tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog en refereren daaraan. De 7e is opgedragen aan zijn geboortestad Leningrad, het huidige St. Petersburg, dat 900 dagen heeft geleden onder de Duitse bezetting. In het eerste deel rollen de tanks van de Duitsers binnen in een voortdurend aanzwellende dreun die in de verte aan Ravel’s Bolero doet denken. De dreiging wordt groter en groter en de stad komt onder vuur te liggen. De symfonie is een scherpe reactie op Hitler en het fascisme maar evenzogoed op Stalin’s dictatuur. De 8e symfonie is een allegorie van de oorlog, een bitter commentaar. Twee indringende werken die overal in de wereld indruk maakten en ook nu nog regelmatig worden uitgevoerd. In de 10e symfonie uit 1953 kort na de dood van de dictator komt dit er allemaal nog eens uit en haalt hij zijn gram. Niet eenvoudig trouwens om overal zijn bedoelingen te begrijpen maar je kunt genoeg in zijn muziek vinden. In de symfonieën 11 en 12 refereert de componist aan de revoluties van 1905 en 1917 en zijn 13e is gebaseerd op een gedicht van Yevgeny Yevtushenko over de massamoord op voornamelijk Oekraïense Joden door de Duitsers en door Oekraïense en Russische collaborateurs gedurende de Tweede Wereldoorlog, maar ook op de massamoorden door het regime van Stalin in de loop der jaren op zijn eigen volk; Joden en niet - Joden. In de 9e symfonie neemt Shostakovich een loopje met de overwinning van de Sovjet - Unie op de Duitsers. Die waren dan weliswaar verslagen maar Stalin en zijn systeem niet. In tegenstelling tot de indrukwekkende 9e van Schubert en Brückner en vooral die van Beethoven en Mahler waar hij (heel subtiel) aan refereert, is Shostakovich zijn 9e er een van scherts a la Jozef Haydn met hoofdrollen voor de trombone middels een running gag en de piccolo met een banaal straatwijsje.
NOTITIES VANUIT DE SCHUUR
Met de muziek mee 33 Het gevecht van Shostakovich (2)
’Mijn eeuw, mijn wrede beest, wie durft in zijn ogen te kijken’, dichtte de schrijver Osip Mandelstam, Hij durfde en moest dat in een werkkamp in 1938 met de dood bekopen. Ook Dmitri Shostakovich die er voor gekozen had zijn geboorteland niet te ontvluchten, durfde. Hij was jarenlang doodsbang en op zijn hoede maar kon niet anders dan de wreedheden in zijn land begaan, laten horen in zijn muziek. Hij ontsprong de dans, één keer op het nippertje, maar zijn moeder, zwager en vele vrienden en bekenden zijn gestorven in ballingschap. De symfonieën 7, 8 en 9 schreef hij tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog en refereren daaraan. De 7e is opgedragen aan zijn geboortestad Leningrad, het huidige St. Petersburg, dat 900 dagen heeft geleden onder de Duitse bezetting. In het eerste deel rollen de tanks van de Duitsers binnen in een voortdurend aanzwellende dreun die in de verte aan Ravel’s Bolero doet denken. De dreiging wordt groter en groter en de stad komt onder vuur te liggen. De symfonie is een scherpe reactie op Hitler en het fascisme maar evenzogoed op Stalin’s dictatuur. De 8e symfonie is een allegorie van de oorlog, een bitter commentaar. Twee indringende werken die overal in de wereld indruk maakten en ook nu nog regelmatig worden uitgevoerd. In de 10e symfonie uit 1953 kort na de dood van de dictator komt dit er allemaal nog eens uit en haalt hij zijn gram. Niet eenvoudig trouwens om overal zijn bedoelingen te begrijpen maar je kunt genoeg in zijn muziek vinden. In de symfonieën 11 en 12 refereert de componist aan de revoluties van 1905 en 1917 en zijn 13e is gebaseerd op een gedicht van Yevgeny Yevtushenko over de massamoord op voornamelijk Oekraïense Joden door de Duitsers en door Oekraïense en Russische collaborateurs gedurende de Tweede Wereldoorlog, maar ook op de massamoorden door het regime van Stalin in de loop der jaren op zijn eigen volk; Joden en niet - Joden. In de 9e symfonie neemt Shostakovich een loopje met de overwinning van de Sovjet - Unie op de Duitsers. Die waren dan weliswaar verslagen maar Stalin en zijn systeem niet. In tegenstelling tot de indrukwekkende 9e van Schubert en Brückner en vooral die van Beethoven en Mahler waar hij (heel subtiel) aan refereert, is Shostakovich zijn 9e er een van scherts a la Jozef Haydn met hoofdrollen voor de trombone middels een running gag en de piccolo met een banaal straatwijsje.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten